WCZESNOŚREDNIOWIECZNY GRÓD I OSADA W PRZYTOKU, STAN. 1 i 2 WYNIKI BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH I ŚRODOWISKOWYCH

W ciągu 2019 r. Muzeum Archeologicznemu Środkowego Nadodrza dzięki dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego realizuje zadanie „Opracowanie i konserwacja skarbu przedmiotów brązowych z Nowego Kramska”, w ramach programu „Ochrona zabytków archeologicznych”. Projekt wsparło również Miasto Zielona Góra, zapewniając wkład własny niezbędny do jego realizacji.

Grodzisko i osada w Przytoku nie były przedmiotem większego opracowania. Po badaniach prowadzonych w latach 60. XX wieku przez Edwarda Dąbrowskiego jedynym śladem było hasło opublikowane przez odkrywcę stanowiska i autora badań w Słowniku Starożytności Słowiańskich. Zarówno osada, jak i grodzisko odkryto pomiędzy 1956 a 1964 rokiem. Na osadzie otwartej w czerwcu 1967 roku przeprowadzono ratownicze badania. Znaleziono wówczas dwie jamy zawierające fragmenty naczyń lepionych bez użycia koła garncarskiego. Na tej podstawie Edward Dąbrowski ustalił chronologię obiektów na VI-VII wiek, choć dopuszczano możliwość datowania stanowiska nawet na przełom V i VI wieku. Według Edwarda Dąbrowkiego osada otwarta dała początek w VI wieku położonemu w pobliżu grodowi. W latach 1960, 1963, 1964 i 1966 na stan. 1 (grodzisko) przeprowadzono badania wykopaliskowe. W 2008 roku wykonano serię zdjęć lotniczych głównie dobrze czytelnego z powietrza grodziska. Kolejne prace badawcze zawiązane z zespołem osadniczym w Przytoku przeprowadzono dopiero w 2016 roku. Były one częścią projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki . Wykonano wówczas badania magnetyczne grodziska, analizy na zawartości fosforu oraz przeprowadzono niewielkie badania weryfikujące ustalenia geofizyczne. Dzięki pracom wykopaliskowym zweryfikowano także wcześniejsze ustalenia Edwarda Dąbrowskiego dotyczące przede wszystkim chronologii i funkcji stanowiska 1, bowiem brak publikacji źródeł z pewnością powodował znaczne trudności w ocenie wcześniejszych ustaleń, zwłaszcza na temat czasu funkcjonowania grodu i osady. Wypełnienie tej luki jest więc nadrzędnym celem prezentowanej publikacji. W książce oprócz analizy znalezisk archiwalnych, wzbogaconych wynikami badań specjalistycznych, zaprezentowano także rezultaty badań dotyczących rekonstrukcji pierwotnego środowiska przyrodniczego najbliższej okolicy grodu i osady, a także przedstawiono zespół osadniczy w Przytoku na tle szerszego kontekstu osadniczego. Istotną częścią publikacji jest także prezentacja zagadnień związanych z nowymi ustaleniami chronologicznymi, uzyskanymi dzięki analizie porównawczej fragmentów naczyń zweryfikowanych oznaczeniami wieku metodą 14C. Projekt zakłada publikację wykonanych analiz materiałów i rekonstrukcji środowiska naturalnego w formie książki.

Wykonanie analiz i wydanie publikacji było możliwe dzięki współfinansowaniu badań przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w ramach programu Ochrona zabytków archeologicznych oraz Muzeum Archeologicznego w Zielonej Górze i środkom pochodzącym z Urzędu Miasta Zielona Góra. Część przedstawionych w przygotowanej publikacji wyników badań, m.in geofizycznych, fosforowych, datowania 14C drewnianych elementów wału i wykopaliskowych prowadzonych na grodzisku w 2016 roku została zrealizowana i sfinansowana w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki FUGA 4 (UMO-2015/16/S/HS3/00274), pt.: Wczesnośredniowieczne osadnictwo grodowe w części dorzecza środkowej Odry do połowy XI wieku w studiach archeologicznych.